Blog > Komentarze do wpisu
ODPOWIEDZI EGZAMINACYJNE Z PRAWA RZYMSKIEGO


1. RZYMSKIE POJĘCIE PRAWA
Brak jest w źródłach rzymskich klasycznej definicji prawa, co jest spowodowane ogólną niechęcią Rzymian do wszelkiego rodzaju definiowania pojęć prawnych. Rzymianie natomiast odróżniali normy prawne od wszystkich innych norm postępowania i co najważniejsze pojmowali je w sposób abstrakcyjny, co umożliwiało im stworzenie ogólnych nakazów lub zakazów dla zachowań ludzkich, które miały (mogły) nastąpić w przyszłości.
Dla Rzymian prawem był zgodny z zasadami słuszności i sprawiedliwości zespół reguł postępowania w społeczności zorganizowanej, usankcjonowany i uchwalony przez tę społeczność lub przez organ wybrany przez tę społeczność i posiadający władzę legislacyjną. Przestrzeganie prawa było gwarantowane w drodze przymusu.
Jak określa je Celus:"Prawo jest sztuką stosowania tego, co dobre i słuszne" czy też Ulpian wg, którego nakazami prawa jest żyć uczciwie, nie krzywdzić drugiego, oddać każdemu to, co mu się należy?
Rzymianie byli dumni ze stworzonych przez siebie norm prawnych i pomimo wielu definicji takich jak dura lex, sed lex, summum ius summa iniuria możemy stwierdzić, że zasady moralne miały pierwszeństwo przed literą prawa a samo prawo obowiązywało aż do czasu, gdy zostało ono odwołane, co dawało poczucie stabilności i sprawiedliwości. Rzymskie prawo jako jedno z pierwszych tworzyło zwarty system oparty na ideach i zasadach ogólnych, stworzyło konstrukcję poszczególnych instytucji prawnych i usystematyzowało je w sposób teoretyczny.

2. IUS EST ARS BONI ET AEQUI
Słowo Celsusa przytoczone w latach późniejszych przez Ulpiana, który obdarzył je swoją aprobatą miały na celu zdefiniowanie prawa jako:" Prawo jest sztuką stosowania tego, co dobre i słuszne " Była to bodajże jedyna próba definiowania pojęć prawnych gdyż jak to określił, Jawolenus " Wszelkie definicje w prawie cywilnych są niebezpieczne " i rzymianie unikali definicji gdyż każdą z nich można było " wywrócić ".
Tak samo działo się i z tą definicją. Pomimo aprobaty najznakomitszych prawników, którzy skrupulatnie ją analizowali i aprobowali spotkać także można słowa, że jest to definicja powierzchowna i nic nie mówiąca.
Zaznaczyć jednak należy, że jest to próba określenia samego IUS a co za tym idzie zakresu i funkcji jego działania. Definicja ta była odzwierciedleniem stosunku ówczesnych Rzymian do Ius (prawo).

3. KAZUISTYKA PRAWA RZYMSKIEGO.
Słowo kazuistyka pochodzi od słowa casus - przypadek (prawny)
Kazuistyka prawa Rzymskiego opiera się głównie na działaniach dotyczących konkretnych przypadków a więc na tworzenie przepisów prawnych opartych na konkretnych sytuacjach a nie sytuacjach abstrakcyjnych. Początków kazuistyki dopatrywać się należy w pilnym i doraźnym kształtowaniu się prawo w praktyce codziennej będącej następstwem rozwiązywania codziennych sporów przez jurystów, którzy gromadzili opisy konkretnych przypadków wraz z ich rozstrzygnięciami.
Przez wiele lat starano się zlikwidować kazuistyczny charakter prawa gdyż doprowadzał on do stwarzania sytuacji, w której prawo było zbiorem przypadków trudnych i nieprzejrzystych. Dążenia usystematyzowania prawa dostrzec możemy niemal we wszystkich dokumentach historycznych począwszy od XII tablic.
Stwierdzić należy, że pomimo tych dążeń, kazuistyczny charakter prawa rzymskiego utrzymywał się niemal przez cały czas obowiązywania prawa rzymskiego.
Próby stworzenia usystematyzowanego prawa i z licznymi podziałami i definicjami oraz co najważniejsze z abstrakcyjnymi sytuacjami były coraz silniejsze z biegiem lat, lecz pomimo tego kazuistyczny charakter prawa pozostał bardzo silny i zadecydował o aktualności źródeł prawa rzymskiego.

4. PRAWO PUBLICZNE I PRAWO PRYWATNE.
Najtwardszym podziałem norm prawnych w prawie rzymskim okazał się podział prawa na IUS PUBLICUM i IUS PRIVATUM. Już niemal od początku stosowania prawa spotkać można było rozgraniczenia w tej materii pierwszym źródłem, które jasno precyzuje nam ten podział są słowa Ulpiana - Prawem publicznym jest to, która dotyczy ustroju państwa rzymskiego, prywatnym zaś to, które dotyczy korzyści jednostek.
Z definicji tej stwierdzić możemy, iż kryterium podziału ( rozróżnienia) była korzyść a więc czyjś interes.
Prawo publiczne, więc przynosiło korzyści klasie panującej - do jego zakresu należały normy dotyczące organizacji ludności w postaci państwa. Pozostałe normy ustanowione i dotyczące jednostek, w więc obywateli rzymskich tworzyły prawo prywatne. W przypadkach konfliktu pomiędzy tymi prawami przedkładało się dobro publiczne nad dobro jednostki. Należy jednak zaznaczyć, iż pomimo tego, że największym sukcesem prawa rzymskiego było prawidłowe integrowanie interesu jednostki z interesem społecznym.

5. SYSTEMATYKA PRAWA PRYWATNEGO.
Jedną z pierwszych systematyk prawa rzymskiego był układ zastosowany przez Gaiusa a będący zapewne następstwem podziału stosowanego przez jurystów rzymskich a mający swe korzenie najprawdopodobniej w Grecji. Gaius, jako że zajmował się tylko prawem prywatnym, dlatego do tego prawa odnosi się tylko ten podział.
Trójczłonowy podział prawa zastosowany przez Gaiusa zamyka się w jego słowach " Wszelkie prawo, jakim się posługujemy dotyczy albo osób albo rzeczy albo powództw" Mamy, więc do czynienia z prawem osobowym, rzeczowym i procesowym. Systematyka ta została skopiowana przez Justyniana w jego Instytucjach a następnie wywierała głęboki wpływ na szereg kodeksów do XIX w.
Systematyka ta utraciła swoje dominujące znaczenie dopiero po stworzeniu przez pandektystów niemieckich systemu pandektowego - będącego rozwinięciem i udoskonaleniem dawnego systemu rzymskiego.
Pandektyści podzielili prawo na 5 podstawowych działów 1. Część ogólna (mówiąca o podmiotach (prawo osobowe) i przedmiotach stosunków i czynności prawnych. 2. Prawo zobowiązań 3. Prawo rzeczowe 4.Prawo familijne 5. Prawo spadkowe
Analizując systematykę prawa rzymskiego należy zaznaczyć, iż winniśmy to czynić wg Gaiusa gdyż systematyka pandyktyńska powstała znacznie później, lecz nie sposób tego czynić gdyż jest to podział za mało rozczłonkowany i niewygodny w stosowaniu.

6. PERSONAE - RES - ACTIONES.
Trójczłonowy podział prawa zastosowany przez Gaiusa w słowach "Wszelkie prawo, jakim się posługujemy dotyczy albo osób albo rzeczy albo powództw" " Mamy, więc do czynienia z prawem osobowym, rzeczowym i procesowym. Systematyka ta została skopiowana przez Justyniana w jego Instytucjach a następnie wywierała głęboki wpływ na szereg kodeksów do XIX w.
Systematyka ta utraciła swoje dominujące znaczenie dopiero po stworzeniu przez pandektystów niemieckich systemu pandektowego - będącego rozwinięciem i udoskonaleniem dawnego systemu rzymskiego.


7. SYSTEMATYKA INSTYTUCJI I SYSTEMATYKA PANDEKTOWA.
Patrz punkt 5

8. IUS - IUSTITIA - IURISPRUDENTIA.
Trzy określenia związane z prawem i wzajemnie się uzupełniające.
Ius oznacza szeroko pojęte prawo ludzie (świeckie) lub bardziej szczegółowo prawo przedmiotowe ( np. jako Ius publicum - prawo publiczne) tzn. ogół norm, przepisów porządkujących jakąś dziedzinę życia lub tez z innej strony słowo to oznacza uprawnienia - czynności wynikające z prawa podmiotowego ( prawo sprzedaży).
IUSTITIA - jest to sprawiedliwość - bardzo ogólnikowo pojęte ius - a więc wg Cycerona oddanie każdemu prawa, które mu się należy.
IURISPRUDENTIA - wiedza prawnicza jako mądrość zarówno w stosowaniu jak i interpretowaniu prawa oraz łączenie norm prawnych z normami moralnymi.

9. IUS CIVILE - IUS GENTIUM - IUS HONORARIUM.
IUS CIVILE - był to podstawowy zespół norm prawnych obowiązujących w państwie rzymskim a dotyczący niemal wyłącznie obywateli ( civis - obywatel) rzymskich w czasach wcześniejszych z jednej strony - a następnie jako sam termin w czasach późniejszych oznaczenie prawa prywatnego. Ius civile stanowiło początkowo prawa zwyczajowe następnie począwszy od ustawy XII tablic rozwijało się poprzez formy ustawodawcze. Oznaczało ono głównie całe prawo ( publiczne i prywatne) obywateli rzymskich i było najdawniejszą warstwą prawa rzymskiego.

IUS GENTIUM - prawo wspólne stosowane w stosunku do wszystkich ludzi - mieszkańców państwa.
Charakteryzowało się ono w odróżnieniu od ius civile tym, że było świeckie, swobodniejsze, co do formy, dostępne dla wszystkich mieszkańców państwa, ograniczone do sfery stosunków majątkowych i przeznaczone do regulowania obrotu gospodarczego. Było to prawo mniej formalistyczne niż ius civile, nie przywiązywało wagi do formy dokonywania aktów prawnych. Na jego podstawie wykształcił się proces formułkowy znacznie doskonalszy od procesu legislacyjnego.
IUS HONORARIUM - było to prawo stosowane i tworzone przez działalność magistra tury. Miało ono wiele wspólnego z ius civile a poprzez fakt, że co roku było ono odnawiane o doświadczenia w stosowaniu ius civile stanowiło prawo bardziej zbliżone do potrzeb życiowych. Ius honorarium było prawem stosowanym obok ius civile jako jego wspomaganie, poprawianie i uzupełnianie. Z biegiem lat różnice pomiędzy tymi prawami zatarły się w prawie poklasycznym.

10. IUS NATURALE.
Prawo naturalne przyszło do Rzymu najprawdopodobniej z filozofii greckiej jako prawo uniwersalne, niezmienne i zgodne z naturą. Prawo to oznaczało wspólne prawa istot żyjących nie tylko ludzi, ale i zwierząt.
Początkowo było ono porównywane z ius gentium, lecz różnice wynikające z międzyludzkiego porządku społecznego, jakim pozostaje zawsze ius gentium.

11. OKRESY ROZWOJU PAŃSTWA I PRAWA RZYMSKIEGO.
Historia państwa rzymskiego zamyka się 13 wieczną klamrą od założenia Rzymu 753r. p.n.e. Do śmierci cesarza Justyniana 565r. n.e. Przez ten okres państwo rzymskie przechodziło głębokie przemiany zarówno terytorialne jak i społeczne oraz ekonomiczne. Z małego organizmu państwowego na początku powstało cesarstwo tak gigantyczne, że nie miało sobie równych w ówczesnym świecie. Formacja społeczno - ekonomiczna była zawsze jednakowa - był to typ państwa niewolniczego, zmieniały się tylko formy państwa z okresu królewskiego (753 - 509 pne) poprzez okres republikański (509-27 pne) i pryncypatu (27-284) a zakończywszy na okresie dominatu (284-476 w zachodniej części i 565 we wschodniej).
Podobnie jak państwo rozwijało się prawo rzymskie. Pierwszy okres nazywany przez historyków okresem prawa starorzymskiego (archaicznego) obowiązywał od powstania Rzymu(753) do wojen punickich (264-146).
Drugim okresem był okres rozwoju i prawa klasycznego. Obowiązywał on od połowy III w. p.n.e. do 235r. n.e. i dzieli się on na podokres prawa przedklasycznego i prawa klasycznego.
Ostatnim okresem jest okres schyłkowy (poklasyczny), który obowiązywał od końca panowania dynastii Sewerów do śmierci cesarza Justyniana I za życia, którego obowiązywał podokres prawa justyniańskiego.

niedziela, 15 lutego 2009, sublime86

Polecane wpisy

  • PRAWO RZYMSKIE:

    19. HISTORIA ROZWOJU PROCESU RZYMSKIEGO. W związku z faktem, iż w czasach najdawniejszych jedyną drogą dochodzenia swoich praw prywatnych była tzw. pomoc własna

  • How financial shocks have shaken politics

    When Hank Paulson first came up with his bail-out strategy for the US banking system, he called finance ministers around the world to explain the details. ̶

  • European leaders offer united front on crisis

    PARIS, Oct 4 - European leaders vowed after crisis talks on Saturday to do all they could to fend off the financial mayhem that snowballed out of Wall Street an